Red warning' on every packet soon: ఒక్కసారి మీ వంటగదిని, ఫ్రిజ్ను గమనించండి. పిల్లల బిస్కెట్లు, ఇన్స్టంట్ నూడుల్స్, చిప్స్, చాక్లెట్లు, కూల్డ్రింక్స్.. ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ప్యాకెట్లో వచ్చే ఆహార పదార్థాల జాబితా చాలా పెద్దదే. వీటిలో చాలా వాటిని మనం ఆలోచించకుండానే రోజువారీ జీవితంలో భాగం చేసుకున్నాం. కానీ ఇకపై ఆ ప్యాకెట్ను తెరిచే ముందు ఒకసారి ఆగి చూడాల్సిన పరిస్థితి రావచ్చు. ఎందుకంటే మనం కొనుగోలు చేసే ఆహారంలో చక్కెర, ఉప్పు, సంతృప్త కొవ్వు వంటి పదార్థాలు ఎంత ఉన్నాయో ముందే స్పష్టంగా కనిపించేలా హెచ్చరికలు తీసుకురావాలనే చర్చ ఇండియాలో వేడెక్కుతోంది.
ప్రస్తుతం ప్యాకెట్ వెనుక భాగంలో ఉండే పోషక విలువల పట్టికను చాలామంది పూర్తిగా చదవరు. చిన్న అక్షరాల్లో ఉండే సంఖ్యలు, శాతం విలువలు సాధారణ వినియోగదారుడికి అంత సులభంగా అర్థం కావు. అందుకే ప్యాకెట్ ముందు భాగంలోనే సులభంగా కనిపించే హెచ్చరిక విధానం అవసరమనే వాదన బలపడుతోంది. FSSAI ఇప్పటికే ఫ్రంట్-ఆఫ్-ప్యాక్ న్యూట్రిషన్ లేబులింగ్పై ప్రతిపాదనలు, మార్పులపై పనిచేస్తోంది. గతంలో ప్రతిపాదించిన ఇండియన్ న్యూట్రిషన్ రేటింగ్లో ఉత్పత్తికి 0.5 నుంచి 5 స్టార్ల వరకు రేటింగ్ ఇచ్చే విధానాన్ని కూడా పరిశీలించారు. ఇప్పుడు మాత్రం అధిక చక్కెర, ఉప్పు, సంతృప్త కొవ్వు వంటి అంశాలను వినియోగదారుడికి మరింత స్పష్టంగా తెలియజేయాలన్న డిమాండ్ పెరుగుతోంది.
ఈ చర్చ వెనుక ఉన్న అసలు కారణం దేశంలో పెరుగుతున్న జీవనశైలి సంబంధిత ఆరోగ్య సమస్యలు. ముఖ్యంగా డయాబెటిస్, అధిక బరువు, గుండె సంబంధిత సమస్యలపై నిపుణులు చాలాకాలంగా హెచ్చరిస్తున్నారు. అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి—ప్యాకెట్ ఫుడ్ ఒక్కటే డయాబెటిస్కు కారణం అని చెప్పడం సరైంది కాదు. ఆహారపు మొత్తం విధానం, శారీరక శ్రమ, వయసు, జన్యుపరమైన అంశాలు, బరువు, నిద్ర వంటి అనేక కారణాలు కలిసి ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. కానీ అధికంగా చక్కెర, ఉప్పు, సంతృప్త కొవ్వు ఉండే ఆహారాన్ని తరచుగా తీసుకోవడం మాత్రం ఆరోగ్యకరమైన ఎంపిక కాదన్న విషయంలో వైద్య రంగంలో విస్తృతంగా హెచ్చరికలు ఉన్నాయి.
మరోవైపు భారతదేశంలో ప్యాకేజ్డ్ ఫుడ్ వినియోగం పెరగడానికి కేవలం ప్రకటనలు మాత్రమే కారణం కాదు. నగర జీవితం వేగం పెరగడం, ఇంట్లో వంటకు సమయం తగ్గడం, తక్కువ ధరలో దొరికే రెడీ-టు-ఈట్ ఆహారం, పిల్లలకు నచ్చే రుచులు, సులభంగా నిల్వ చేసుకునే సౌకర్యం.. ఇవన్నీ కలిసి ఈ మార్కెట్ను విస్తరించాయి. ఒకప్పుడు ప్రత్యేక సందర్భాల్లో మాత్రమే కొనుగోలు చేసిన ప్యాకెట్ ఆహారం ఇప్పుడు అనేక కుటుంబాల్లో రోజువారీ వినియోగ వస్తువుగా మారిపోయింది. మార్కెట్ పెరుగుతున్న కొద్దీ కంపెనీల మధ్య పోటీ కూడా పెరిగింది. ఫలితంగా రుచి, ధర, సౌకర్యం అనే మూడు అంశాలు వినియోగదారుడి నిర్ణయాన్ని బలంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
మ్యాగీ, థమ్స్ అప్ వంటి బ్రాండ్లు ఈ మారుతున్న వినియోగ సంస్కృతికి మంచి ఉదాహరణలు. త్వరగా తయారయ్యే నూడుల్స్ నుంచి చిన్ననాటి నుంచే పరిచయమైన పానీయాల వరకు.. కొన్ని ఉత్పత్తులు కేవలం ఆహారంగా కాకుండా మన జ్ఞాపకాలు, అలవాట్లలో భాగమైపోతాయి. ఒకసారి ఒక రుచి అలవాటైతే దాన్ని మార్చడం అంత సులభం కాదు. అంతేకాదు, ఒకే అంతర్జాతీయ బ్రాండ్ వివిధ దేశాల్లో ఒకే ఫార్ములాతో ఉత్పత్తిని తయారు చేయాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. స్థానిక రుచి, ముడి పదార్థాల లభ్యత, ధర, మార్కెట్ పరిస్థితులను బట్టి పదార్థాల్లో మార్పులు ఉండొచ్చు. ఇదే అంశంపై భారత్లోనూ వినియోగదారుల అవగాహన పెరుగుతోంది.
ఇలాంటి హెచ్చరిక లేబుల్స్ వల్ల నిజంగా వినియోగదారుల ప్రవర్తన మారుతుందా? దీనికి చిలీ ఒక ఆసక్తికరమైన ఉదాహరణ. అక్కడ 2016లో అధిక చక్కెర, సోడియం, సంతృప్త కొవ్వు లేదా కేలరీలు ఉన్న ప్యాకెట్ ఆహారాలపై ముందు భాగంలో స్పష్టంగా కనిపించే నల్ల రంగు హెచ్చరిక గుర్తులను తప్పనిసరి చేశారు. ఆ తర్వాత జరిపిన పరిశోధనల్లో హెచ్చరికకు గురైన పానీయాల కొనుగోళ్లు సుమారు 23.7 శాతం తగ్గినట్లు తేలింది. మరొక అధ్యయనంలో మొత్తం ఆహార కొనుగోళ్లలో చక్కెర, సోడియం, సంతృప్త కొవ్వు పరిమాణం కూడా తగ్గినట్లు గుర్తించారు. అంటే లేబుల్ అనేది కేవలం ప్యాకెట్పై ముద్రించే సమాచారం మాత్రమే కాకుండా, వినియోగదారుడి నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేసే సాధనంగా మారే అవకాశం ఉంది.
అయితే భారత్లో ఇది అమలైతే మరో పెద్ద ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. హెచ్చరికలు ఎంత కఠినంగా ఉండాలి? ఏ పరిమితిని దాటితే ‘అధికం’ అని చెప్పాలి? అన్ని ప్యాకెట్ ఆహారాలకు ఒకే ప్రమాణం పెట్టాలా? చిన్న తయారీదారులపై అదనపు భారం పడుతుందా? వినియోగదారుడికి సులభంగా అర్థమయ్యే సమాచారం ఇవ్వడంతో పాటు పరిశ్రమపై అనవసరమైన భారాన్ని మోపకుండా ఎలా నియంత్రణ తీసుకురావాలి? ఇవన్నీ ఇంకా చర్చించాల్సిన అంశాలే. ప్రస్తుతం FSSAI కూడా ఆహార భద్రత, పిల్లల ఆహారం, అధిక చక్కెర/ఉప్పు/కొవ్వు ఉన్న ఉత్పత్తులపై నిబంధనలను పరిశీలిస్తూ ముందుకు వెళ్తోంది.
చివరికి ఈ చర్చ మ్యాగీ గురించో, చిప్స్ గురించో, కూల్డ్రింక్స్ గురించో మాత్రమే కాదు. మనం కొనుగోలు చేసే ఆహారం గురించి నిర్ణయం తీసుకునే హక్కు మనకే ఉండాలి. అందుకు కావాల్సిన సమాచారం కూడా మన కళ్లముందే స్పష్టంగా ఉండాలి. ప్యాకెట్ వెనుక చిన్న అక్షరాల్లో దాగి ఉన్న వివరాలను వెతికే బదులు, ముందుభాగంలో ఒక స్పష్టమైన హెచ్చరిక కనిపిస్తే.. ఒక్క క్షణం ఆలోచించే అవకాశం వినియోగదారుడికి లభిస్తుంది. ఆ ఒక్క క్షణమే పిల్లల విషయంలోనైనా, కుటుంబ ఆహారపు అలవాట్ల విషయంలోనైనా పెద్ద మార్పుకు మొదటి అడుగు కావచ్చు. ఇక అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే—మన ప్యాకెట్పై ఎర్ర హెచ్చరిక ఎప్పుడు కనిపిస్తుంది? దాన్ని చూసిన తర్వాత మనం ఆ ప్యాకెట్ను తిరిగి షెల్ఫ్లో పెడతామా.. లేక అలవాటు ప్రకారం మళ్లీ కొనుగోలు చేస్తామా?